maddi ve manevi değerlerin mutlak ve göreceli kısımları vardır. Bir birey/insan teki tamamıyla yani her hal ve zamanda mutlak iyi veya mutlak kötü, mutlak güzel, mutlak çirkin olamaz. Bismillâhirrahmânirrahîm. Her türlü nihayetsiz hamd’ü-sena bizlere İslâm ni…
maddi ve manevi değerlerin mutlak ve göreceli kısımları vardır. Bir birey/insan teki tamamıyla yani her hal ve zamanda mutlak iyi veya mutlak kötü, mutlak güzel, mutlak çirkin olamaz. Bismillâhirrahmânirrahîm. Her türlü nihayetsiz hamd’ü-sena bizlere İslâm nimetini bahşeden, kardeşliği ve barışı, adaleti ve doğruluğu öğreten; insanlığa şefkat ve merhametiyle onurlu ve âdil bir hayatı öğütleyen Rabbimizedir. Sayısız salât ve selâm da Atamız Hz. Âdem’den son peygamber Hz. Muhammed Mustafa’ya (s.a.s.) kadar, Rabbimizin davetini ve rahmet mesajını getiren, böylece insanlığın yolunu aydınlatan bütün peygamberlere olsun. Ebû Hüreyre (r.a) rivayet edildiğine göre Peygamber (sav) şöyle buyurdu: “İnsanlar, altın ve gümüş madenleri gibidir. İslâm öncesi dönemde hayırlı olanlar, İslâm döneminde de İslâm’ı kavramak kaydıyla hayırlıdırlar. Ruhlar, askerî birlikler gibidir. Birbirleriyle tanışan ruhlar, birbirleriyle kaynaşırlar, tanışmayanlar da ayrılığa düşerler.”(Buhârî, Enbiyâ 2 Müslim, Birr 159, 160. (Sadece ruhlar ile ilgili kısım Hz. Âişe’den rivayet edilmiştir.); Değer kavramı söz konusu olduğunda en basitinden en karmaşığına kadar birçok düşünce sisteminde varlıkların (mevcudatın ) bir tasnifi/yatay ve bir sıralaması/dikey yapılır. Bu tasnife göre duyulur ve hissedilir âlemin yani içinde yaşadığımız bu dünyanın en değerli varlığı insandır. İnsanın değerli oluşu şüphesiz ki en başta düşünüp akledebilen bir varlık yani akıllı bir varlık oluşu hasebiyledir. Başka diğer bütün iyi hasletleri bu özelliğinden sonra ve altında sıralanır. Yani insan olmanın olmazsa olmaz şartı akıldır. Kısmet olursa hangi akıl sorusunun cevabını başka bir yazımızda vermeye çalışacağız. İnsandan sonra en değerli varlık türü yine canlılar âleminin diğer bir türü olan hayvanlar âleminin varlıklarıdır. Hayvanlar âleminde tüm cinslerin ya da türlerin hepsinin tek bir ortak özelliğinden bahsetmek neredeyse imkânsızdır. Yani bir hayvan türünü veya bir cinsini değerli kılan bir özellik diğerinde olmayabilir ki yoktur. Dolayısıyla hayvanlar insandaki akıl cevheri gibi bir türün bütün cinslerini değerli kılan bir hasletle değil, tamamen zaman mekân ve ihtiyaçlara cevap vermesi bakımından vs değerlidirler. Örneğin uzun çöl yolculuklarında deve, savaş zamanlarında at, katır, açlık ve kıtlık zamanlarında ise eti yenebilen koyun keçi inek vs gibi hayvanlar diğerlerine göre daha değerlidirler Nebatata gelince; Bunlar da keza hayvanlar âleminin cins ve türleri gibi, değer sıralaması itibariyle kendisinden yukarıda bulunan başta insanların ve hayvanların ihtiyaçlarına cevap vermeleri vs..bakımından değerli veya daha az değerli diye tasnif edilirler. Örneğin; insanların biyolojik varlıklarını devam ettirebilmek ve beslenmek için ihtiyaç duydukları bitkiler diğerlerine göre daha değerliyken, sonrasında ilaç yapımında kullanılan bitkiler, daha sonra parfüm sanayiinde kullanılan güzel kokulu bitkiler/ ıtriyat daha sonda süs bitkileri vs gelir. Buradan sonra da insanların hayvanlarını besleyebilecekleri bitkileri önemseyip, toplayıp değerlendirdiklerini görürüz. Bu tasnifin son basamağında câmit/donuk, cemadât ya da cansız varlıklar dediğimiz hareketsiz varlıklar vardır. Bu varlıklar kendiliklerinden hareket kabiliyetleri olmayan varlıklar diye bilinirler. Azalıp çoğalmaları tabiat olaylarına bağlıdır (inancımıza göre tabiat/doğa olayları da sünnetullahtan olup Allah’ın irade ve izni haricinde meydana gelemezler) Yukarıda üç kademeli olarak sıraladığımız bu varlıkları diğerlerine göre değerli, daha az değerli veya değersiz kılan özellikleri nelerdir ve nasıl edinilir. Şimdilik sadece İnsanı örnek alarak anlatmaya çalışalım. Örneğimiz diğer türler için de geçerlidir. Şunu da belirtelim ki değer dediğimiz şeyi bir kısmı mutlak bir kısmı da izafi/göreceli olarak ikiye ayırmak mümkündür. Örneğin; iyilik, kötülük, güzellik, çirkinlik gibi maddi ve manevi değerlerin mutlak ve göreceli kısımları vardır. Bir birey/insan teki tamamıyla yani her hal ve zamanda mutlak iyi veya mutlak kötü, mutlak güzel, mutlak çirkin olamaz. İnsanı insan yapan hasletlerin bir kısmı a) Biyolojik/genetik yollarla bir kuşaktan sonraki kuşaklara aktarılan özelliklerdir. İnsan
Yayımlanan yazılarda ileri sürülen görüşler yazarlarına aittir. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.