بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
ISSN 3023-7688  ·  Sayı 32  ·  Kasım 2026

ünsiyet.

32
İlmî · Kültürel · Fikrî Aylık Dergi
Kasım 2026 — Dosya: Cihad Ve Mücadele
۞
Sayı 19 · Ekim 2025 · Makale · s. 28

‘Utanmadıktan sonra dilediğini yap!’ Madalyonun iki yüzü vardır. Mahalle baskısı konusu da, hangi mahalle,

Mustafa İbakorkmaz — Grafik Tasarım

۞
Yazı boyutu %100
Paylaş
kime baskı sorularına verilecek cevaba göre hem olumlu hem de olumsuz biçimde anlaşılabilir. Kemalist, seküler mahallenin Müslüman, muhafazakar insanlara baskısı bir mahalle baskısı olarak değerlendirilebilir mi? Baskı olduğu kesin. Ama buna mahalle baskısı de…
kime baskı sorularına verilecek cevaba göre hem olumlu hem de olumsuz biçimde anlaşılabilir. Kemalist, seküler mahallenin Müslüman, muhafazakar insanlara baskısı bir mahalle baskısı olarak değerlendirilebilir mi? Baskı olduğu kesin. Ama buna mahalle baskısı demek çok isabetli olmaz. Çünkü aynı mahalleden söz etmiyoruz. İki ayrı mahalle bahis konusu. Ayrıca bu iki muarız mahalle arasında cereyan eden hadiselerin, uygulanan baskıların iktidarın kimde olduğuyla doğrudan ilişkisi olduğunu da hatırda tutmakta fayda var. Zira geçmişte Müslümanlar çok ciddi baskı görürken, bugün geçmişte yaşananların artık geçmişte kaldığını en azından şimdilik durumun sakin olduğunu söyleyebiliriz. Buna mukabil, Kemalist, seküler, batıcı mahalle kendini baskı altında hissediyor. Ne baskısı, nasıl bir baskı diye anlamakta, algılamakta zorluk çeksek bile, kendilerini baskı altında hisseden insanlar var. Burada biraz empati ihtiyacımız var. Baskı ayrı, baskı hissetmek ayrı şeyler. Bahis konusu toplumsal kesim dindar insanların gördüğü, maruz kaldığı baskıyı hiç anlamamışlardı. Camiler açık, istediğiniz gibi ibadet ediyorsunuz, daha ne istiyorsunuz, hangi baskıdan bahsediyorsunuz diyorlardı. Demek ki bugün bu kesimin ne hissettiğini anlayamıyoruz. Öte yandan gerçek bir baskı görselerdi, şimdiki şikayetleri hakkında ne düşünürlerdi? Bunu da düşünmek gerekiyor. Zulüm, eziyet veya baskı gibi farklı kavramları, kendi içindeki benzerlikler üzerinden birbiriyle aynı kefeye koymak, karıştırmak da zihinsel bir karmaşaya yol açıyor. Bunun da altını çizmeliyiz. Burada söz konusu olan, ne zulüm, ne eziyet. Bu durumda ancak çatışmadan söz edebiliriz. Biz burada baskıdan bahsediyoruz. Müslüman Mahallesinde Salyangoz Satmak İnsanların topluluk haline gelebilmesi, yaşantılarında onları bir arada tutacak ortak paydalara sahip olmalarıyla mümkündür. Tıpkı evlerin öbeklenerek mahalleyi oluşturmaları gibi. Mahalleyi ana caddeler, caddeleri birleştiren kavşaklar, ara yollar, arka sokaklar, apartmanlar, lüks villalar ve gecekondular bir araya gelerek oluşturuyor. Bir mahallenin başladığı ve bittiği yer öteki mahallelerle olan sınırlarını ifade eder. Bir mahalle sadece binalardan ve ibaret değildir. İçerisindeki toplumsal yaşam da onu diğer mahallelerden ayırır. Mahalle benzetmesi, belli bir zihniyet çerçevesi oluşturan, kendi içinde, kültür, ahlak, davranış biçimleri oluşturan toplulukları ifade ediyor. Dolayısıyla her mahallenin kendi sınırları içerisinde belirlenmiş hükümleri, kuralları vardır. Mahallede yaşayanlar bunları hem savunur, hem de uygun davranır. Her topluluk belli sınırlar içerisinde kalarak ve öteki olarak adlandırdıkları öteki mahalleleri bu sınırların dışında tutarak yaşar. Fakat hiçbir topluluk, kendi gibi düşünüp inanmayanları tamamen dışarda bırakan bir yapı kuramaz. Her mahallede başka mahallenin bireyleri çeşitli ihtiyaç ve sebeplerle mevcut olabilir. Mahallenin içerisinde de mutlak bir mutabakat söz konusu değildir. Asıl itibarıyla mahalleden olan, fakat bazı kuralları delmek isteyen, mahallenin bazı yaptırımlarına itiraz eden muhalifler de söz konusu olacaktır. Mahalle, hem içinde yaşayan ötekine karşı, hem de kendi içindeki muhaliflerine karşı kendini savunmak durumundadır. Mahallenin yasalarına karşı çıkanlara kendini savunurken uyguladığı yaptırımlara mahalle baskısı diyoruz. Mesela bir şeyin şüyuunun vukuundan beter olması, duyulur, görülür olan kötülüğün toplumda aynı kötülük konusunda zaafı olanlara cesaret vereceği, dolayısıyla bir kötülüğün yaygınlaşmasına neden olabileceği açıktır. Bir de ortaya çıkan kötülüğe göz yumulursa, yaygınlaşması kaçınılmaz olacaktır. Bu durumda her mahalle kendi değerlerini koruma adına savunma refleksi olarak bu kötülüğün önüne geçmek isteyecektir. Her mahallenin değerleri var ve bu değerler konusunda ne kadar esnek davranabileceği, hangi raddeden sonra savunmaya geçeceği yazılı olmayan kurallarla belirlenmiştir. Mahalle baskısı kavramını ahlaki bir yaptırım olarak işlev gören ayıplama ve kınamanın bir ifadesi olarak değerlendirebiliriz. İçinde yaşadığı toplumun değerlerini hiçe sayarak, meydan okuyarak karşı çıkanlar için dilimizde Müslüman mahallesinde salyangoz satmak sözü olayı kısa ve öz biçimde anlatmaktadır. Müslüman mahallesinde salyangoz satma arzusuna sahip olan fakat karşılaşacağı baskıdan dolayı niyetini gizlemek isteyenler de söz konusudur. “Bir milletin düşüncesini baskı altında tutmak, onu birtakım gizli yollar aramağa zorlar, eninde sonunda bulur bu yolları. Hürriyetsizlik her türlü fesadı kolaylaştırır.”1 Konforundan vazgeçemeyen bununla birlikte mahalleden olmayı içten içe kabul edemeyenler üzerinde mahallenin baskısı münafık üretir. Mahallenin ahlaki tutumuna karşı gelmek ve kınanmak tarihten beri benzer şekilde cereyan eder. Mesela, Hz. Yusuf’a duyduğu hislerden dolayı mahallesindeki kadınlar tarafından kınanan Züleyha, kendini savunmak için kadınların empati kurarak durumu anlamalarını ister ve Yusuf (as.)’ı onlara gösterir. Bu anı bekleyen Aziz’in hanımı şunları söyledi: “Kendisine gönlümü kaptırdım diye beni kınadığınız genç işte bu! Gerçekten de ben onun nefsinden murat almak istedim, fakat o namuskârlık gösterip reddetti. Eğer kendisine emrettiğim şeyi yine yapmazsa, başka yolu yok, kesinlikle zindana atılacak; elbette zelil ve perişan olacaktır!”2 Ayette görüldüğü gibi, Aziz’in hanımı ve arkadaşları bir mahallenin, karşılaştığı teklifi reddeden Hz. Yusuf öteki mahallenin insanıdır. Aynı mahalle içinde kınama ve ayıplama bir yaptırımken, diğer mahalleye karşı zindana kadar uzanan bir cezalandırma söz konusudur. Bitmeyen Mihne Bir mahalleden bahsediliyorsa, aynı zamanda bir dini inançtan, kültürden, ahlaktan bahsediliyor demektir. Aynı zamanda bunların toplum üzerinde hakimiyeti söz konusudur. Bu hakimiyetin kabulü de mahallenin tesisi için kaçınılmazdır. “Egemenlik ve farklılık güçle ortaya çıkar, çünkü güç doğası gereği dinamiktir, baskı için yeni ayrımlar, gururlanmalar, kızgınlıklar ve olabilirlikler ortaya çıkarır.”3 Mahalleyi kurmak için de korumak için de farklılık ve güç ihtiyaçtır. Fakat, ahlaki bakımdan korunmak için gerekli olan baskı, düşünceler ve onların ifadesi söz konusu olduğunda sorunlar doğurur. Mahallenin daha güzel, daha doğru, 1) Cemil Meriç, Umrandan Uygarlığa, İletişim yay., sf. 41 2) Yusuf Suresi: 32 3) Geoff Mulgan, Antipolitik Çağda Politika, Ayrıntı yay., Sf. 38

Yayımlanan yazılarda ileri sürülen görüşler yazarlarına aittir. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.