Mahalle baskısı her zaman açık ve şiddet içeren bir eylem değildir; duruma göre imalarla, duruma göre dışlamayla, sosyal medyada linç kampanyaları veya yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi kariyer yollarının tıkanması gibi daha karmaşık yöntemlerle işler. 1-“Batı…
Mahalle baskısı her zaman açık ve şiddet içeren bir eylem değildir; duruma göre imalarla, duruma göre dışlamayla, sosyal medyada linç kampanyaları veya yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi kariyer yollarının tıkanması gibi daha karmaşık yöntemlerle işler. 1-“Batı ülkelerindeki başlıca klasik müzik kurumları o derece İsrail yanlısı ki, bu benim için utanılacak bir durumdur. Çok yalnız hissettiğim bir ortamdayım, müzik yaparken, duyguları paylaşırken bile... Öylesine ki, öyle manipüle ki, Filistin destekçilerini “antisemitizm” ile suçlayan, çirkinleşmiş bir haldeler. Utanç duyacaklar. Huzurla uyuyamayacaklar. Gazze’de yapılan bir SOYKIRIMDIR. NOKTA! Biz bu cinayete sessiz kalmamalıyız, meslektaşlarım! Kendinize gelin müzik dünyası! İnsan olun!!! lütfen… lütfen... Bu çaresizliğe, haksızlığın bu kadarına sessiz kalmayın! Şimdi istediğiniz kadar konserimi iptal edebilirsiniz. Ben onurumla yaşamak istiyorum kalan ömrümü, siz istediğiniz konseri çalın, içinize siniyorsa!” bu sözler piyanist Fazıl Say’a ait. Bu sosyal medya mesajını iki kelime ile tarif edin dense, herhalde bunlar vicdan ve mahalle baskısı olurdu. Kim bilir kaç tane benzeri baskı altında olan sanatçı, siyasetçi, iş adamı vb… vardır. “Mahalle baskısı” kavramı ilk ortaya atıldığında, daha çok coğrafi bir mekân olan mahalledeki sosyal kontrol mekanizmalarını, komşuluk ilişkileri üzerinden şekillenen ve kişinin özel hayatına müdahaleye varabilen bir baskıyı ifade ediyordu.. Artık modern dönemde/ günümüzde yukarıda Fazıl Say örneğinde de görüldüğü gibi “mahalle,” sadece yaşanılan bir ortamı değil, aynı zamanda benzer mesleki gruplara, siyasi görüşlere, hayat tarzlarına ve ideolojilere sahip insanların oluşturduğu soyut ve dijital toplulukları da ifade etmektedir. Bu ortamların genel karakteristiği, kabul görmüş fikirlerin dışına çıkan veya eleştiren kişiler, “hain” veya “dönek” olarak damgalanarak dışlanabilmektedir. Günümüzde sosyal medya ortamlarının yaygınlaşmasıyla birlikte mahalle baskısı, dijital ortamlarda yeni ve güçlü bir görünürlük kazanmıştır. “Linç kültürü” olarak da adlandırılan bu durumda, kişilerin bir paylaşımı veya ifadesi nedeniyle binlerce kişi tarafından organize bir şekilde hedef tahtasına konulması, her türlü hakarete ve tehdide maruz kalması sıkça yaşanan bir durumdur. Mahalle baskısı her zaman açık ve şiddet içeren bir eylem değildir; duruma göre imalarla, duruma göre dışlamayla, sosyal medyada linç kampanyaları veya yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi kariyer yollarının tıkanması gibi daha karmaşık yöntemlerle işler. Fiziksel mekanlardan ideolojik kamplara ve dijital ortamlarda ortaya çıkan bu baskı mekanizması, bütün dünyada ve tabi ki ülkemizde de toplumsal ilişkileri ve siyasi dinamikleri şekillendiren temel unsurlardan biri olarak varlığını sürdürmektedir. Bireyin karakter gelişimi genetik yatkınlık, aile yapısı, eğitim ve sosyal çevre gibi çok boyutlu etkenlerin bir bileşimidir. Resulullah’dan (sav) gelen bir rivayette, ““Her doğan fıtrat üzere doğar. Sonra anne babası onu Yahudi yahut Hıristiyan veya Mecûsî yapar…” buyurmuştur. Bu rivayet ve yapılan birçok sosyal araştırma göstermiştir ki birey kimlik arayışı sürecinde çevresel etkilerle şekillenir. Yeni doğan çocuğun gelişiminde başta fıtraten getirdiği değerler olmak üzere ailesi ve çevresi/ mahallesi oldukça etkilidir. Çocuğun büyümesi, yalnızca evde ve okulda değil; sokak aralarında, cami avlularında ve komşu kapılarında şekillenir. Mahalle, burada sadece bir yerleşim yeri değil;kişinin karakterini yoğuran, değerlerini işleyen, görünmeyen ama hissedilen ellerin mekânıdır. Aile, arkadaş, çevre/ mahalle, toplum ve okul gibi dış tesirler doğuştan getirilen fıtratı olumlu veya olumsuz yönde etkiler. Mahalle baskısı, ferdin karakter gelişiminde hem destekleyici hem de sınırlayıcı bir rol oynar. Toplumsal aidiyet duygusunun gelişmesi, empati ve sosyal sorumluluk bilincinin artması, birlikte yaşamanın getirdiği kurallara bağlı davranışların içselleştirilmesi mahallenin olumlu etkileridir. Diğer taraftan, farklılığın/ özgünlüğün bastırılması, yaratıcılık ve eleştirel düşüncenin körelmesi ise olumsuz etkileridir. Bu baskının etkisi, mahallenin bireyi şekillendirme gücü, ferdin özgünlüğünü koruma çabasıyla dengelenmelidir ki bu çok önemlidir. Mahalle baskısı ahlaki gelişimi teşvik etmek için ölçülü bir şekilde kullanılmalıdır, bu ferdin özgünlüğünü bastırmak değil, onu erdemli bir yola yönlendirmek amaçlanmalıdır. Türkiye’nin modernleşme/ Batılılaşma sürecinde gündeme gelen bu kavramın (mahalle baskısı) geleneksel değerlerimizi değiştirmeye ve batılı değerleri empoze etmeye yönelik taraflı bir kavram olması da akılda tutulması gereken önemli noktalardan biridir. 2- Mahalle denildiğinde aklıma çocukluğumdaki mahallem geldiği için olumsuz duygulardan ziyade sıcak korunaklı bir ortam zihnimde canlanır. Yukarıda da belirttiğim gibi, bir insanın karakterini yalnızca genetik belirlemez, aynı zamanda mahallede işitilen sesler, görülen yüzler ve yaşanılan olaylarla şekillenir. Mahalle, içindeki sokaklardan ziyade kişinin ruhuna geçmişten emaneten devralınmış, yaşanarak/ yaşatılarak korunmuş, canlı bir şekilde işleyen, davranışları biçimlendiren, değerleri fısıldayan ve bazen de özgünlüğü törpüleyen bir sistem, bir kültür alanıdır. Çocuklukta mahalle, sanki görünmez duvarlarla çevrilmiş bir okul gibidir. Sokakta oynanan oyunlar, komşu nasihatleri, cami avlusundaki yaşlı bir amca… Hepsi birer öğretmendir. ““Mahallede büyüyen çocuk, paylaşmayı, sıraya girmeyi, ayıplanmayı ve alkışlanmayı öğrenir.” Bu öğrenme süreci, okul müfredatından çok daha kalıcıdır. Çünkü mahalle, teoriyi değil pratiği öğretir; davranışın sonucunu anında gösterir. Ancak mahalle, sadece öğreten değil, aynı zamanda denetleyen bir yapıdır. Giydiğin kıyafetten konuştuğun kişiye, eve giriş saatine kadar her şey gözlemlenir. Bu, bazen koruyucu bir şefkatle yapılır, bazen de yargılayıcı bir ima ile. “El âlem ne der?” cümlesi, mahalle kültürünün en etkili müdahale unsurudur. “El âlem ne der?” cümlesi, yalnızca bir
Yayımlanan yazılarda ileri sürülen görüşler yazarlarına aittir. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.