“ Bu ırmağın suyu değişerek birkaç şekle girdi. Ay ve yıldızın sudaki yansımaları ise daima sabit kaldı.” H içbir yaratılmış varlık/ mevcut bu dünyada sabit ve aynı hal üzere değildir, daima hareket halindedir ve amacına doğru yola koyulup gider. Hareket adeta…
“ Bu ırmağın suyu değişerek birkaç şekle girdi. Ay ve yıldızın sudaki yansımaları ise daima sabit kaldı.” H içbir yaratılmış varlık/ mevcut bu dünyada sabit ve aynı hal üzere değildir, daima hareket halindedir ve amacına doğru yola koyulup gider. Hareket adeta onunla özdeştir desek yeridir. Molla Sadra’nın “Cevherde Hareket “ teorisine bakılırsa bırakın arazları, cevher dahi hareket halindedir. Kuran-ı Kerim’de Taha suresi-50’de Hz. Musa, Firavuna karşı şöyle hitap eder: “Bizim rabbimiz her şeye yaratılışını veren ve sonra da (yaratılışa uygun) yol gösterendir.” demişti.” Bir anlamda mevcudat içindeki gizli bir güçle kendilerine verilen amaçlarına doğru seyir halindedir. Bu amaçlı hareket halini “tekâmül “ olarak isimlendirecek olursak; insan ve oluşturduğu toplumlarında tekâmül halinde olduğunu söyleyebiliriz. Allah, Kalem suresinde insana kalemi nasıl kullanacağını öğretmiş, ona tarihi ve sosyal tekâmül alanında ilerleme gücü ve yeteneği bahşetmiştir. Nasıl ki, insanın kendisi bebeklik, çocukluk ve yetişkinlik halinden geçerek olgunluğa doğru tekâmül etmekte ve baştan beri aynı fert olduğu halde sorumlulukları ve kabiliyetleri değişebilmektedir, aynı şekilde tarihi süreç içinde insanların oluşturdukları topluluklar da en basitinden, en karmaşığına doğru çeşitli aşamalar geçirmişlerdir. Her bir aşamada bu toplulukların dünya üzerindeki etkileri ve etki kapsamları aşama aşama değişmiştir. Bu değişimin yönünün her zaman menfi olduğunu da söyleyemeyiz. Tekamül de bir yücelme anlamı vardır. Tekamül yukarı doğru bir harekettir. Ama ilerleme ise daima yatay düzlemde cereyan eder. Mesela insan aletler yapımında ilerleme kaydetmiştir, ilerlemenin ölçüsü, huzur ve mutluluksa yaşadığımız dünyaya baktığımızda ilerlemeden söz etmek pek mümkün görünmemektedir. Batı merkezli moderniteyle birlikte Allah/Nebi merkezli tarih tasavvurunun yerine insan merkezli bir tarih tasavvuru yerleştirilmiş, vahyin ve metafizik bilginin yerine bilimin konulması, ahiret hayatının inkâr edildiği bir anlayış tesis edilmiştir. İlerlemeci ve tek boyutlu tarih anlayışıyla insan yegâne fail, dünya hayatı tek zaman ve zemin olmuştur. Bu ilerlemeci tarih anlayışıyla, peygamberlik bilgisi modern zaman şartlarına göre geride kalmış (!), dolayısıyla değersiz görülmüştür. Tevhidi Düşünce açısından insanın serencamı dünyada başlayıp bitmez. Dünya hayatı ikinci merhaledir. Birinci merhale yani başlangıç, fıtrat üzere yaratılan insana Yaratıcısı tarafından Gayb Alemi’nde bütün isimlerin öğretilmesidir. “Sen hanif (Allah’ı birleyen) olarak yüzünü dine yani Allah’ın insanları üzerinde yarattığı fıtrata çevir! Allah’ın yaratmasında değişme yoktur. İşte doğru din budur fakat insanların çoğu (bu gerçeği) bilmezler.”(Rum 30).Yani din ne korkunun, ne cehalet ve bilgisizliğin ne de sömürünün aparatı olarak ortaya çıkmıştır. Din fıtridir. İnsanın yeryüzünü imar etme ve halife olma süreci, Elest Bezmi’nde Şahitlik ve Emanet misaklarıyla/ teklifleriyle başlar. ” Hani Rabbin meleklere “Ben yeryüzünde bir halife görevlendireceğim” demişti.” İnsanın bu misaklardan sonra ikinci merhale olan dünya hayatının gidişatı verilen bu ahitlerle anlam kazanmıştır. Yani insan amaç ve sorumluluk sahibidir. İşte burada peygamberlik müessesesi devreye girmektedir. Hz. Ali peygamberlerin görevini şöyle tarif eder: ” Hilkat eliyle beşer zihnine yerleştirilmiş bulunan ve verdikleri söze, yani ayetlerine bağlılıklarını istemek için Allah peygamberleri birbiri arkasından gönderdi. Verilen bu söz bu ahitleşme dil ile yapılmadı. Kağıt üzerine yazılmadı. Ancak gönüllerdeki sayfada olan ahitleşmeyi hatırlatmak için peygamberleri gönderdi. O, ayetlerine vefa içinde olmalarını sağlamak için peygamberler gönderdi.” Yani peygamberlerin temel görevi; Gayb ’da verilen ahitleri insanoğlu unutursa Allah’ın lütfu/ merhametinin tecellisi olarak ona hatırlatmak. İnsan kelimesinin anlam köklerinden birinin de nisyan/ unutan olması, peygamberlerin hatırlatıcı olmasını da izah etmektedir. Kuranı Kerim, insanlığın küllî tarihini peygamberler üzerinden anlatır. Toplumların tekâmülü fikri üzerinden İbni Haldun’a göre toplumların oluşum ve gelişim dönemleriyle gönderilen vahiy ve peygamber arasında önemli bir bağ/ ilişki vardır. Diğer bir deyişle insanın ve toplumun zaman içinde tekâmülüyle, göçebelikten yerleşik topluma doğru gerçekleşen değişimle birlikte peygamberle gelen vahyin içeriği de farklılaşmaktadır. (Bu farklılık dinin sabitelerinde değil, zamana ve ortama göre değişkenlik arz edebilecek yönünde gerçekleşir.) İnsanlık tarihini peygamberler üzerinden üç döneme ayırabiliriz. İlk dönemde, peygamberler insanlığın kabile ve kavimden oluşan toplum yapısına uygun temel mesajlarla gelmiştir. Bu dönemin Hz. İbrahim’e kadar devam ettiğini söyleyebiliriz. Hz. İbrahim’den sonra toplum yapılarında çeşitli faktörlerden dolayı daha büyük ve karmaşık toplumsal yapılar ortaya çıkmıştır. Hucurat-13 üzerinden okuyacak olursak, ( Ey insanlar, biz sizi birbirinizle tanışmanız için kavimlere ve kabilelere ayırdık.) insanların, kabilelerin birbiriyle tanışıklığı / iletişimi artmıştır ve daha önce olmayan ve çözülmesi gereken yeni durumlar meydana gelmiştir. Allah insanlardan aldığı misakların haricinde peygamberlerden de ayrıca misak almıştır: “Hani Allah peygamberlerden “Ben size Kitap ve hikmet (doğru hüküm verme yeteneği) verdikten sonra beraberinizdekileri onaylayan bir elçi geldiğinde ona mutlaka inanacak ve yardım edeceksiniz.” diye söz almıştı. “Bunu kabul ettiniz mi? Bu ağır sözümü üstlendiniz mi?” dediğinde, “Kabul ettik.” demişlerdi. (Bunun üzerine Allah) “(Birbirinize) şahit olun! Ben de sizinle birlikte şahitlik edenlerdenim.” demişti.” (Ali İmran 81). Kuranı Kerim, peygamberlerin tarihi süreçte kavimlerine gönderildiğini, ilk peygamberlerin sonradan gelecek olanların
Yayımlanan yazılarda ileri sürülen görüşler yazarlarına aittir. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.