بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
ISSN 3023-7688  ·  Sayı 32  ·  Kasım 2026

ünsiyet.

32
İlmî · Kültürel · Fikrî Aylık Dergi
Kasım 2026 — Dosya: Cihad Ve Mücadele
۞
Sayı 14 · Mayıs 2025 · Makale · s. 16

İmansız Amel veya Amelsiz İman Dil her zaman kalbin aynası olmayabilir. Dil kalbin doğrulamadığı, tasdik etmediği veya

Mustafa Doğu — Sorumlu Yazı İşleri Müdürü

۞
Yazı boyutu %100
Paylaş
doğrulayıp tasdik ettiği birçok şeyi farklı saiklerle kelimelere ve cümlelere aykırı bir şekilde dökebilir. İman her ne kadar “dil ile ikrar, kalp ile tasdiktir” diye tarif edilmiş olsa da bu zahiri bir hukukun oluşmasından öteye geçmeyecek bir tanımlamadır. “…
doğrulayıp tasdik ettiği birçok şeyi farklı saiklerle kelimelere ve cümlelere aykırı bir şekilde dökebilir. İman her ne kadar “dil ile ikrar, kalp ile tasdiktir” diye tarif edilmiş olsa da bu zahiri bir hukukun oluşmasından öteye geçmeyecek bir tanımlamadır. “O, kendisinden başka ilah olmayan Allah’tır. Görünmeyeni de görüneni de bilendir. O “Rahmân” dır, “Rahîm” dir. O, kendisinden başka ilah olmayan Allah’tır. Hükümdardır, kutsallığın kaynağıdır, esenlik kaynağıdır, güven verendir, gözetip koruyandır, güçlüdür, istediğini yaptırabilendir, büyüklüğünü gösterendir. Allah onların ortak koştuklarından yücedir. O, yaratan, yoktan var eden, şekil veren, en güzel isimler sadece kendisine ait olan Allah’tır. Göklerde ve yerde olanlar O’nu [tesbih] eder (yüceltir). O, güçlüdür, doğru hüküm verendir.” (Haşr, 22-24) İman, amel/ibadet, abd/kulluk birbirlerini destekleyen, birbirlerinden kopması ve ayrışması mümkün olmayacak kadar etle-tırnak gibi iç içe girmiş kavram ve olgulardır. Ayrıştırıldığında, koparıldığında her biri tek başına eksik kalacak ve sonuçta bütünün mütekâmilliğinden bahsetmek imkansız hale gelecektir. İman ve amel bir bedende ki kalp ve ruh gibidir de denebilir. İman kalp iken amel ruhtur. İkisinden biri olmadığında beden sadece cesettir. Dolayısıyla bu kavramların öncelikle bir etimolojik yapısına bir göz atmak gerekmektedir. “İman”; “İnanmak, güven içinde bulunmak, güven vermek, benimsemek, korkusuz olmak, sağlamlaştırmak, doğruluğunu tasdik etmek, kesin karar vermek” anlamındaki “emn (emân)” kökünden türemiştir. Bazı dil bilimcileri imanı; kesp/çalışma/gayret ile kişinin özgür/hür iradesiyle yapmış olduğu seçimin kalpte gerçekleşen tasdiki” olarak da tanımlamışlardır. Din dilinde ise iman; “Kişinin kendi hür irade ve ihtiyarı ile Hz. Peygamber’i, Allah Teâlâ’dan getirdiği kesin olarak bilinen emir ve nehiylerde tasdik etmek, onun haber verdiği şeyleri tereddütsüz kabul edip bunların gerçek ve doğru olduğuna gönülden hiçbir şek ve şüphe duymaksızın inanmak, tasdik etmek” olarak tanımlanmaktadır. “İ‘tikād” da iman karşılığı olarak kullanılmaktadır. İnsanlar ve cinlerin -ki mükellef ve sorumlu iki varlık- yaratılmaların yegane tek gayesi dünya hayatında Allah’a abd/kulluk/ibadet etmek olduğu asla unutulmaması gereken önemli bir hakikattir. “Mümin” etimolojik olarak; inanıp tasdik etmek, itaat etmek, boyun eğmek, güven duymak, güven vermek, korku ve endişeden emin olmak gibi birçok anlama gelmektedir. Kerim Kitabımızın ayeti celileler ışığında bir kişinin Mü’min/Müslim olduğunu iddia edebiliyor olmasının yegane tek şartı hiç şüphesiz ki; itaat ve ibadet edilmesi gereken bir ve tek İlah/Rab olarak Allah’ı kabul etmek, hayatın tüm an ve alanlarında ahkâmına (emir ve nehiylerine) tereddütsüz tâbi olmak, O’nun dışında İlahlık/Rablık taslayan başta iblis/ şeytan olmak üzere, nefis, heva/heves, ideoloji, kurum/kuruluş veya tağutları reddetmektir. İman ve amelin çözümlenebileceği, itminana ereceği yegane tek adres şüphesiz kalptir. Dil her zaman kalbin aynası olmayabilir. Dil kalbin doğrulamadığı, tasdik etmediği veya doğrulayıp tasdik ettiği birçok şeyi farklı saiklerle kelimelere ve cümlelere aykırı bir şekilde dökebilir. İman her ne kadar “dil ile ikrar, kalp ile tasdiktir” diye tarif edilmiş olsa da bu zahiri bir hukukun oluşmasından öteye geçmeyecek bir tanımlamadır. İman, duygu, düşünce ve eylemlerde adaleti (bir şeyi yerli yerine koymak) tesis etmektir. Aksi bir durum ise zulümdür (bir şeyi yerli yerine koymamak) En büyük zulüm ise şüphesiz “şirk”tir. “Amel” ise lügatte; “Fiil, iş, vazife, çaba, davranış, çalışma, idare, hareket, ibadet, hayırlı iş, bir maksada mebni olarak yapılan eylem” olarak tanımlanmaktadır. Din dilinde ise; Niyete, iradeye bağlı olarak bilinçli, şuurlu olarak aksiyon alınan duygu, düşünce, iş ve eylemler olarak tanımlanmakta ve salih/hüsn (iyi/güzel), kubuh/seyyie (kötü/çirkin) olarak da ikiye ayrılmaktadır. Salih amel; İyi, güzel, faydalı, sevaba ve Allah’ın rızasına sebep olacak, haram sınırına girmeksizin kişinin iman, iyi bir niyet ve ihlâs ile yapmış olduğu davranışlar. Tersi tüm duygu/düşünce ve tavır/davranış ise kubuh olan çirkin eylemlerdir. İmanı daim kılan, güçlendiren, destekleyen, sağlamlaştıran, onu çepeçevre sararak koruyan ve diri tutan amellerin salih olanıdır. “Abd/Ubudiyet/Kulluk”; Teslimiyet, baş/boyun eğme, söz dinleme, alçakgönüllü olma, tapma, tapınma, itaat, şefkat, merhamet gibi anlamlara gelmektedir. Din dilinde ise; Vahyin belirlemiş olduğu ilke ve kurallar çerçevesinde kulun Allah’a karşı her daim samimi bir şekilde, saygı ve itaat bilinci ile tevazu içerisinde rızasına/hoşnutluğuna nail olmak duygusuyla hürmetini, saygısını, sevgisini ve itaatini göstermek için gerçekleştirdiği eylemlerdir. Dolayısıyla kulluk, hiçbir şeye muhtaç olmayan, her şeyin kendisine muhtaç olduğu kainatın, mevcudatın, mahlukatın bir ve tek yaratıcısı Allah ile aciz, muhtaç yaratılmış varlık arasında ki ilişkidir. Kulluk fıtri bir vazifenin ifa edilmesi, Yaratana karşı müteşekkir olduğunun bilinciyle şükranlarının arz edilmesidir. Kulluk, iman iddiası ile başlayıp, ispatının amellerle taçlandırıldığı bir realitedir. Kulluk ile amel adeta eş anlamlı/müteradif sözcüklerdir. Kul’un etimolojik yapısını oluşturan “abd” kelimesi ibadet kavramıyla aynı kök yapısından gelmektedir. Dolayısıyla amel etmek, kul olmanın, yaratılmış

Yayımlanan yazılarda ileri sürülen görüşler yazarlarına aittir. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.